Zonwijzer voor dakkapellen: hoe laag staat de zon en hoe diep komt hij binnen

Een dakkapel heeft veel glas, en glas laat zon binnen. Hoeveel warmte en licht daarbij hoort, hangt af van drie dingen: hoe hoog de zon staat, uit welke richting hij komt en welke kant jouw raam op kijkt. Dat zijn geen gokwerk: het is meetkunde en astronomie die je op elk moment van het jaar voor elke plek kunt uitrekenen.

Op deze pagina staat die berekening voor Utrecht (52,09 graden noorderbreedte), op de drie momenten waar het om draait: de langste dag, de dag met evenveel dag als nacht en de kortste dag. Zo zie je zelf waarom een zuidraam in juni weinig zon diep in de kamer geeft en in december juist veel, en waarom een westraam in de zomeravond het lastigst is.

De tabel (peildatum oktober 2026)

Zo lees je de tabel

Elke rij is een moment op een van de drie datums, in zonnetijd: 12:00 is het moment waarop de zon het hoogst staat. De zonshoogte is de hoek tussen de horizon en de zon. Het azimut is de richting: 180 graden is zuid, 90 oost en 270 west.

De kolommen met zondiepte tonen hoe ver de zon de kamer in valt, gemeten vanaf het raam loodrecht de kamer in, voor een raam waarvan de bovenkant 2,0 meter boven de vloer zit. Staat er geen zon, dan kijkt het raam van de zon af.

Wat de tabel laat zien over de zomer

Op 21 juni om 12:00 staat de zon op 61,3 graden. Door een zuidraam valt de zon dan slechts 1,1 meter de kamer in. Het probleem van een warme dakkapel zit in de zomer dus niet aan de zuidkant op het middaguur, maar aan de oost- en vooral de westkant, waar de zon laag staat en diep binnenvalt. Kijk bij 16:00 en 18:00 naar de kolom westraam.

Wat de tabel laat zien over de winter

Op 21 december om 12:00 staat de zon op 14,5 graden en valt hij door een zuidraam 7,8 meter de kamer in: veel verder dan in de zomer. Dat is winterwarmte die niets kost, mits er geen schaduw van een gebouw of boom op het raam valt. Dat is meteen de reden dat vaste, donkere zonwering voor een zuidraam geen goed idee is: je houdt de winterzon tegen.

Een opvallend detail op 21 maart en 21 september

Op die twee dagen is de zondiepte door een zuidraam de hele dag gelijk, 2,6 meter bij een raam met de bovenkant op 2 meter. Dat is geen toeval: op de dag met evenveel dag als nacht beweegt de zon in een vlak dat evenwijdig aan de evenaar loopt, en de hoek die dat vlak maakt met een zuidgevel hangt alleen af van de breedtegraad (90 graden min 52,09 graden is 37,9 graden).

De zon staat dan 's ochtends en 's middags lager aan de hemel, maar draait zo ver weg van het raam dat de diepte van de zonvlek gelijk blijft. In de tabel zie je het terug in de kolom van het zuidraam en in het overstek.

Waarom een overstek zelden genoeg is

De laatste kolom rekent uit hoe ver een overstek boven een zuidraam van 1,2 meter hoog moet uitsteken om het hele raam te beschaduwen. Op 21 juni om 12:00 is dat 0,66 meter, op 21 maart 1,54 meter.

Een dakkapel heeft meestal een dakrand die een paar centimeter tot hooguit zo'n 30 centimeter uitsteekt. Een overstek helpt dus een beetje, maar het houdt de zon niet tegen. Daarom werken screens en rolluiken aan de buitenkant beter: ze staan direct voor het glas.

Wat je ermee doet

Kijk naar de richting van je dakkapel. Zuid: let op de winterzon, zomerwarmte valt mee. West: kies buitenzonwering, want de avondzon komt laag en diep. Oost: de ochtendzon is gezellig maar kan de slaapkamer vroeg wakker maken. Noord: bijna geen directe zon. Bekijk daarna rolluiken en zonwering, dakkapel te warm in de zomer en glas en ramen.

Methode en bronnen

De berekening gebruikt de standaardformules voor de zonnestand: de zonshoogte uit de breedtegraad, de declinatie van de zon en de uurhoek, en het azimut uit dezelfde grootheden. De breedtegraad is 52,09 graden noord (Utrecht).

De declinatie is 0 graden op 21 maart en 21 september, +23,44 graden op 21 juni en -23,44 graden op 21 december. Verschillen binnen de provincie Utrecht zijn klein: de provincie ligt tussen ruwweg 51,9 en 52,3 graden noorderbreedte.

Tijden zijn zonnetijd, niet kloktijd. In Utrecht is het zonnetijd 12:00 rond 13:40 op de klok in de zomertijd (21 juni), rond 12:45 op 21 maart en rond 12:40 op 21 december. De zondiepte is H maal cos(delta) gedeeld door tan(hoogte), met H de hoogte van de bovenkant van het raam boven de vloer (2,0 meter) en delta het verschil tussen de zonrichting en de kijkrichting van het raam.

Het overstek is de raamhoogte (1,2 meter) gedeeld door de tangens van de profielhoek. Wat er niet in zit: bewolking, de atmosfeer, schaduw van gebouwen en bomen, de dakhelling van het dak boven het raam en de dikte van de wangen.